Cá ngừ là một trong những mặt hàng thủy sản chế biến chủ lực của Việt Nam, và Nhật Bản — với văn hóa sashimi, sushi ăn sâu vào bữa ăn hằng ngày — nhiều năm qua là một trong những thị trường tiêu thụ cá ngừ hàng đầu thế giới (số liệu tham khảo, thay đổi theo thời điểm). Nhưng để xuất khẩu cá ngừ sang Nhật Bản một cách ổn định, cá tươi ngon thôi chưa đủ. Cá ngừ là loài rất dễ sinh histamine nếu nhiệt độ bảo quản không đạt, nên Nhật kiểm tra cực gắt; hàng sashimi giá trị cao còn đòi hỏi chuỗi cấp đông siêu lạnh khoảng −60°C, kèm kiểm soát thủy ngân, vi sinh, HACCP và đầy đủ chứng từ. Bài viết này tổng hợp những gì doanh nghiệp cá ngừ Việt cần chuẩn bị: cơ hội thị trường, các dạng sản phẩm, kiểm soát an toàn, thủ tục — thuế, quy trình từng bước, và cách đưa hàng tới tay người mua Nhật mà không phải tự đi tìm đầu ra.

💬 Bạn đã có nhà máy chế biến cá ngừ đạt chuẩn nhưng chưa có kênh tiêu thụ ổn định tại Nhật? Nhắn Zalo hoặc gửi yêu cầu để Sunsho Trade tư vấn theo từng dạng sản phẩm cá ngừ.

Cơ hội cho cá ngừ Việt tại thị trường Nhật

Nhật Bản là một trong những thị trường tiêu thụ cá ngừ lớn nhất thế giới, và đã có hơn 20 doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu cá ngừ sang Nhật — cho thấy đây là cánh cửa rộng nhưng có chuẩn riêng.

Văn hóa ẩm thực Nhật gắn liền với cá ngừ: từ sashimi, sushi cao cấp đến cá ngừ đóng hộp dùng hằng ngày, nhu cầu trải đều ở nhiều phân khúc. Theo các nguồn ngành (số liệu tham khảo, thay đổi theo thời điểm, cần kiểm tra cập nhật của VASEP và Tổng cục Hải quan), hiện đã có khoảng hơn 20 doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu cá ngừ sang Nhật, và cá ngừ chế biến là một trong những sản phẩm thủy sản chủ lực của Việt Nam. Điều đó cho thấy con đường đã có người đi — vấn đề là vào được đúng phân khúc và giữ được hàng ổn định.

Tuy nhiên, chính vì là thị trường cao cấp và khắt khe, Nhật đặt ra hàng rào kỹ thuật vào loại cao nhất — đặc biệt với cá ngừ là kiểm soát histamine và an toàn thực phẩm. Hiểu đúng “cuộc chơi” ngay từ đầu sẽ quyết định doanh nghiệp đi được đường dài hay chỉ xuất được vài lô rồi vướng. Để có bức tranh tổng quan về điều kiện và quy trình chung khi đưa hàng vào Nhật, bạn có thể tham khảo bài Xuất khẩu sang Nhật Bản: điều kiện, quy trình & cách đưa hàng vào kênh phân phối.

Các dạng cá ngừ xuất khẩu sang Nhật

Cá ngừ Việt xuất sang Nhật chia thành ba nhóm chính: hàng tươi/đông lạnh phẩm cấp sashimi giá trị cao, cá ngừ đóng hộp quy mô lớn, và các sản phẩm giá trị gia tăng khác — mỗi nhóm có yêu cầu hạ tầng và tiêu chuẩn rất khác nhau.

Việc xác định đúng dạng sản phẩm giúp doanh nghiệp định vị phân khúc, tính giá và chuẩn bị tiêu chuẩn phù hợp.

1. Cá ngừ tươi / đông lạnh phẩm cấp sashimi (loin, saku) — giá trị cao:

  • Loin: thăn cá ngừ đã lóc, dùng làm sashimi/sushi.
  • Saku: khối thăn được cắt vuông vức, tiện cho nhà hàng/bán lẻ thái lát.
  • Đây là phân khúc có giá trị cao nhất, nhưng đòi hỏi cấp đông siêu tốc / siêu lạnh khoảng −60°C để giữ màu đỏ tươi đặc trưng và độ tươi của thịt cá. Ở nhiệt độ thường của chuỗi lạnh (−18°C đến −20°C), màu và chất lượng sashimi khó được bảo toàn cho phân khúc cao cấp.

2. Cá ngừ chế biến & đóng hộp (canned tuna) — quy mô lớn:

  • Cá ngừ đóng hộp (ngâm dầu, ngâm nước, sốt…) có quy mô lớn, bảo quản được lâu và không đòi hỏi chuỗi siêu lạnh, phù hợp xuất khẩu khối lượng.
  • Đây là nhóm hàng chủ lực giúp doanh nghiệp Việt có sản lượng ổn định.

3. Các sản phẩm giá trị gia tăng khác:

  • Steak cá ngừ, loin hấp (precooked loin), cá ngừ cắt khúc, sản phẩm phối chế… phục vụ chế biến tiếp tại Nhật.

Mỗi nhóm là một “cuộc chơi” riêng về vốn đầu tư hạ tầng và tiêu chuẩn an toàn. Bạn có thể xem thêm bức tranh chung về nhóm hàng thủy sản — trong đó cá ngừ là một mắt xích — trong bài Xuất khẩu thủy sản sang Nhật Bản, hoặc tham khảo một mặt hàng tương tự đã được phân tích kỹ là xuất khẩu tôm sang Nhật.

Yêu cầu chất lượng & an toàn — kiểm soát histamine là then chốt

Rào cản đặc trưng nhất khi xuất khẩu cá ngừ sang Nhật là histamine — chất gây ngộ độc scombroid — và Nhật kiểm tra điều này nghiêm tới mức một vi phạm có thể khiến cả lô bị trả về.

Cá ngừ thuộc nhóm cá thịt đỏ (scombroid). Khi cá không được làm lạnh nhanh và đủ sâu ngay sau đánh bắt, vi khuẩn sẽ chuyển hóa axit amin histidine trong thịt cá thành histamine, gây ngộ độc scombroid cho người ăn. Điểm nguy hiểm: histamine không bị phá hủy bằng nấu chín hay đóng hộp — một khi đã hình thành thì không “chữa” được ở khâu sau. Vì vậy việc kiểm soát phải bắt đầu ngay từ trên tàu, bằng chuỗi lạnh liên tục từ lúc đánh bắt. Nhật giám sát histamine với cá ngừ rất chặt; có ngưỡng giới hạn cụ thể (mức giới hạn mang tính tham khảo, có thể thay đổi — cần kiểm tra theo từng thời điểm với Bộ Y tế – Lao động – Phúc lợi Nhật/MHLW).

Ngoài histamine, cá ngừ còn phải vượt qua các yêu cầu khác:

  • Thủy ngân / kim loại nặng: cá ngừ, nhất là các loài cỡ lớn, có thể tích lũy methylmercury; Nhật có giám sát hàm lượng (ngưỡng tham khảo, thay đổi theo thời điểm, cần xác nhận).
  • Vi sinh vật: kiểm soát theo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.
  • Kiểm soát nhiệt độ xuyên suốt chuỗi lạnh, vận hành theo HACCP và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Cơ chế kiểm tra của Nhật vận hành theo hai mức cần lưu ý: kiểm tra giám sát (monitoring) lấy mẫu ngẫu nhiên định kỳ, và kiểm tra theo lệnh / kiểm tra tăng cường (命令検査) — khi một mặt hàng hoặc nguồn gốc đã từng vi phạm, Nhật có thể nâng lên chế độ kiểm nghiệm bắt buộc từng lô trước thông quan. Lúc đó chi phí, thời gian và rủi ro tăng vọt, và mức kiểm tra này có thể áp cho nhiều doanh nghiệp cùng nhóm hàng — nghĩa là một lô vi phạm histamine có thể kéo theo hệ lụy cho cả ngành. Vì các tiêu chuẩn này thay đổi theo mặt hàng và thời điểm, doanh nghiệp nên rà soát kỹ trước mỗi đơn hàng; tham khảo thêm trong bài Tiêu chuẩn nhập khẩu của Nhật Bản.

💬 Muốn biết cá ngừ của bạn có đáp ứng được ngưỡng histamine, thủy ngân và tiêu chuẩn chuỗi lạnh của Nhật hay chưa? Xem dịch vụ đại lý phân phối tại Nhật & hỗ trợ xuất khẩu trọn gói của Sunsho Trade để được rà soát từng bước.

Thủ tục, chứng từ & ưu đãi thuế (VJEPA / AJCEP)

Nhiều mã cá ngừ được hưởng ưu đãi thuế khi vào Nhật theo các hiệp định VJEPA và AJCEP, với điều kiện có C/O hợp lệ và bộ chứng từ — kiểm nghiệm đầy đủ.

Về thuế nhập khẩu, một số mã cá ngừ có thể được hưởng mức thuế ưu đãi (thấp hoặc 0%) theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) hoặc ASEAN – Nhật Bản (AJCEP), khi doanh nghiệp xuất trình Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) form VJ hoặc form AJ hợp lệ. Tuy nhiên, mức thuế cụ thể tùy theo mã HS của từng dạng cá ngừ (cá ngừ tươi/đông lạnh, fillet/loin, cá ngừ đóng hộp, chế biến…) và thay đổi theo thời điểm — cần tra cứu biểu thuế hiện hành, không nên khẳng định một con số cố định.

Bộ chứng từ cơ bản cho một lô cá ngừ xuất khẩu thường gồm:

  • Hóa đơn thương mại (invoice), phiếu đóng gói (packing list), vận đơn (B/L).
  • Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) form VJ/AJ để hưởng ưu đãi thuế.
  • Giấy chứng nhận y tế / chứng nhận kiểm dịch thủy sản (health certificate) do cơ quan chức năng Việt Nam (NAFIQAD) cấp khi phía Nhật yêu cầu.
  • Kết quả kiểm nghiệm histamine, thủy ngân, vi sinh từ phòng thí nghiệm được công nhận.

Ở đầu Nhật, nhà nhập khẩu phải nộp khai báo nhập khẩu thực phẩm (食品等輸入届出) cho trạm kiểm dịch thuộc MHLW; tùy mặt hàng và lịch sử lô hàng, cơ quan chức năng sẽ quyết định mức kiểm tra. Quy trình chứng từ và C/O được trình bày chi tiết hơn trong bài Thủ tục, chứng từ xuất khẩu sang Nhật Bản. Lưu ý: chính sách thuế và yêu cầu chứng từ có thể thay đổi, cần xác nhận với Hải quan và cơ quan chức năng trước khi triển khai.

Thách thức & quy trình xuất khẩu cá ngừ từng bước

Một lô cá ngừ đến được kệ hàng Nhật phải vượt qua chuỗi mắt xích từ con tàu đánh bắt đến phân phối tại Nhật — và những nút thắt khó nhất nằm ở chuỗi siêu lạnh và khâu đầu ra.

Trước hết, cần nhận diện rõ các thách thức đặc thù của cá ngừ:

  • Chuỗi siêu lạnh −60°C cho hàng sashimi tốn kém: đòi hỏi kho, container và thiết bị cấp đông siêu tốc — chi phí đầu tư và vận hành cao, không phải doanh nghiệp nào cũng có sẵn hạ tầng.
  • Cạnh tranh với các nguồn cung khác trên thị trường Nhật về giá và chất lượng.
  • Kiểm soát histamine ngay từ khâu đánh bắt / bảo quản trên tàu — mắt xích yếu nhất, vì nếu cá đã sinh histamine thì không thể xử lý ở khâu sau.

Các bước cơ bản của quy trình:

  1. Nguồn nguyên liệu đạt chuẩn (kiểm soát nhiệt độ từ tàu): làm lạnh nhanh và đủ sâu ngay sau đánh bắt để chặn histamine từ gốc; truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
  2. Sơ chế / cấp đông siêu tốc HOẶC chế biến / đóng hộp: với hàng sashimi (loin, saku) cấp đông siêu lạnh khoảng −60°C; với hàng đóng hộp/chế biến thì xử lý theo dây chuyền tương ứng.
  3. Kiểm nghiệm & chuẩn bị chứng từ: kiểm nghiệm histamine, thủy ngân, vi sinh tại phòng lab được công nhận; hoàn thiện invoice, packing list, C/O, health certificate.
  4. Logistics chuỗi lạnh: vận chuyển container lạnh/siêu lạnh, duy trì nhiệt độ liên tục, tránh đứt gãy chuỗi lạnh — đặc biệt nghiêm ngặt với hàng sashimi.
  5. Khai báo & thông quan: nhà nhập khẩu khai báo nhập khẩu thực phẩm tại Nhật, qua kiểm tra của trạm kiểm dịch MHLW.
  6. Phân phối tại Nhật: hàng đi qua nhà nhập khẩu → bán buôn (卸) → bán lẻ / nhà hàng / chế biến. Có sẵn quan hệ với các mắt xích này quyết định tốc độ và độ ổn định của đầu ra.

Với phần lớn doanh nghiệp cá ngừ Việt, khó khăn không chỉ ở khâu chế biến hay chuỗi lạnh, mà còn ở bước cuối — tìm được nhà nhập khẩu/nhà phân phối đáng tin tại Nhật và làm việc đúng cách bằng tiếng Nhật. Đây là lý do nên có một đối tác trực tiếp đứng ra bán hàng tại Nhật, thay vì tự dò tìm đầu mối. Cách vận hành mô hình này được mô tả trong bài Tìm đại lý phân phối tại Nhật Bản.

Sunsho Trade — đại lý phân phối cá ngừ Việt tại Nhật

Khác với mô hình chỉ “giới thiệu đối tác” hay chỉ lo logistics, Sunsho Trade trực tiếp làm đại lý phân phối tại Nhật cho cá ngừ Việt — bán qua mạng lưới đối tác sẵn có và hỗ trợ xuất khẩu trọn gói, lo cả đầu ra lẫn tiêu chuẩn.

Là công ty thương mại Nhật – Việt với ban điều hành người Nhật và mạng lưới đối tác kinh doanh sẵn có tại Nhật Bản, chúng tôi không dừng ở việc kết nối — mà đứng ra phân phối, đưa sản phẩm cá ngừ của bạn tới kênh bán tại Nhật. Doanh nghiệp Việt nhờ đó không phải tự đi tìm đầu ra hay tự xử lý rào cản tiếng Nhật:

  • Trực tiếp làm đại lý phân phối cá ngừ của bạn tại Nhật, tận dụng mạng lưới nhà nhập khẩu, bán buôn và bán lẻ sẵn có.
  • Đại diện & đàm phán bằng tiếng Nhật đúng văn hóa kinh doanh Nhật, làm cầu nối với người mua.
  • Hỗ trợ xuất khẩu trọn gói — rà soát tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, kiểm soát histamine và thủy ngân, tư vấn dạng sản phẩm phù hợp thị hiếu Nhật (sashimi loin/saku hay hàng đóng hộp), chứng từ (C/O, health certificate) và logistics chuỗi lạnh/siêu lạnh.

Tìm hiểu chi tiết dịch vụ tại Xuất khẩu sang Nhật Bản & đại lý phân phối tại Nhật, hoặc tìm hiểu thêm về chúng tôi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Cá ngừ Việt Nam có xuất khẩu sang Nhật Bản được không, cơ hội thế nào? Được, và cơ hội rất lớn. Nhật là một trong những thị trường tiêu thụ cá ngừ hàng đầu thế giới nhờ văn hóa sashimi/sushi, và hiện đã có khoảng hơn 20 doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu cá ngừ sang Nhật (số liệu tham khảo, có thể thay đổi). Điều kiện là cá đạt chuẩn an toàn thực phẩm, kiểm soát được histamine và thủy ngân, đáp ứng HACCP, chuỗi lạnh và có chứng từ đầy đủ.

2. Vì sao kiểm soát histamine lại quan trọng đến vậy với cá ngừ? Vì cá ngừ là loài cá thịt đỏ (scombroid) rất dễ sinh histamine khi nhiệt độ bảo quản không đạt, gây ngộ độc scombroid cho người ăn. Histamine không bị phá hủy khi nấu chín hay đóng hộp, nên phải kiểm soát ngay từ khâu đánh bắt và bảo quản trên tàu. Nhật kiểm tra histamine rất nghiêm; phát hiện vượt ngưỡng có thể khiến lô hàng bị trả về và áp kiểm tra tăng cường cho cả nhóm hàng. Ngưỡng giới hạn có thể thay đổi, cần kiểm tra với MHLW.

3. Hàng sashimi (loin, saku) cấp đông −60°C khác gì cá ngừ đóng hộp? Hàng sashimi có giá trị cao nhất nhưng đòi hỏi chuỗi cấp đông siêu lạnh khoảng −60°C để giữ màu đỏ tươi và độ tươi, kéo theo chi phí và hạ tầng lớn. Cá ngừ đóng hộp có quy mô lớn, bảo quản lâu, không cần chuỗi siêu lạnh, phù hợp xuất khẩu khối lượng. Mỗi nhóm là một cuộc chơi riêng về vốn và tiêu chuẩn — doanh nghiệp nên chọn theo năng lực hạ tầng của mình.

4. Thuế và C/O cho cá ngừ sang Nhật thế nào? Nhiều mã cá ngừ có thể được hưởng ưu đãi thuế (thấp hoặc 0%) theo VJEPA/AJCEP khi có C/O form VJ/AJ hợp lệ. Mức thuế tùy mã HS của từng dạng cá ngừ (tươi/đông lạnh, loin, đóng hộp, chế biến…) và thay đổi theo thời điểm, nên cần tra cứu biểu thuế hiện hành thay vì áp một con số cố định.

5. Sunsho hỗ trợ tới đâu — có tự bán hàng tại Nhật không? Có. Sunsho Trade trực tiếp làm đại lý phân phối tại Nhật, bán cá ngừ của bạn qua mạng lưới đối tác sẵn có, đồng thời hỗ trợ trọn gói khâu tiêu chuẩn an toàn, kiểm soát histamine và thủy ngân, tư vấn dạng sản phẩm, chứng từ và logistics chuỗi lạnh. Bạn không cần tự đi tìm đầu ra.

Kết luận

Xuất khẩu cá ngừ sang Nhật Bản là cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt, từ hàng sashimi loin/saku giá trị cao đến cá ngừ đóng hộp quy mô lớn. Nhưng đây cũng là thị trường khó tính bậc nhất: phải kiểm soát chặt histamine — thủy ngân — vi sinh, vận hành HACCP và chuỗi lạnh (riêng hàng sashimi cần chuỗi siêu lạnh khoảng −60°C), hoàn thiện chứng từ và C/O để hưởng ưu đãi thuế, và — quan trọng nhất — có một đối tác đáng tin đứng ra bán hàng tại Nhật. Khi đó, bạn tập trung vào việc đánh bắt và chế biến tốt, phần đầu ra để đối tác lo. Lưu ý: số liệu kim ngạch, số doanh nghiệp, mức thuế và các ngưỡng histamine/thủy ngân khác nhau theo mặt hàng và có thể thay đổi — cần kiểm tra với cơ quan chức năng (VASEP, Hải quan, NAFIQAD, MHLW) trước khi triển khai.

💬 Bạn muốn đưa cá ngừ Việt sang thị trường Nhật? Sunsho Trade — công ty thương mại Nhật – Việt — trực tiếp làm đại lý phân phối tại Nhật & hỗ trợ xuất khẩu trọn gói cho cá ngừ của bạn. Nhắn Zalo hoặc gửi yêu cầu tư vấn.